Αναγνωστικόν Εκθέσεως

[Εφημερίδα Πατρίς, 27/4/2020]

Η «αρχή της αναλογικότητας» έχει ως στόχο τη δίκαιη εκλογίκευση των επαχθών παρεμβάσεων του κράτους στα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, ώστε με την αναζήτηση συγκρίσιμης ισότητας μεταξύ των υπηρεσιών που παρέχουν και δέχονται οι άνθρωποι να αποφεύγονται οι υπερβολές, με γνώμονα το ατομικό και συλλογικό συμφέρον. Οι περιορισμοί των ελευθεριών, που επεβλήθησαν λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, με την προσωρινή κυρίως απαγόρευση του «συνέρχεσθαι», άνοιξαν μία συζήτηση υπό το δικαιολογημένο φόβο, μήπως ο πειρασμός της εξουσίας βρίσκει ευκαιρία για περιστολή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

 Η ίδια η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η δικαστική εξουσία αλλά και ο κάθε πολίτης να αναρωτηθούν: α) εάν προβλέπεται από το νόμο ο περιορισμός αυτός των δικαιωμάτων, β) εάν έχει τεθεί με σκοπό την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, γ) εάν ο συγκεκριμένος περιορισμός είναι κατάλληλος για να εξυπηρετήσει αυτό τον σκοπό, δ) εάν είναι αναγκαίος ή μήπως υπάρχουν άλλες λύσεις πιο ανώδυνες και ήπιες με εξ ίσου καλά αποτελέσματα, ε) εάν είναι ένας περιορισμός λογικός, με τη στενή έννοια της κοινής λογικής, στ) εάν αναλογικά τελεί σε εσωτερική αλληλουχία προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, ώστε η αναμενόμενη ωφέλεια να μην είναι ποιοτικά και ποσοτικά κατώτερη από τη βλάβη που προκαλείται.

Δώστε μόνοι σας τις απαντήσεις. Είναι ηλίου φαεινότερες, είναι αυτές που θα μπορούσε να ορίσει ο εχέφρων πολίτης. Το έξυπνο χιούμορ, οι σοβαρές παρατηρήσεις για υπέρβαση εξουσίας εκ μέρους του κράτους, η κριτική στις αρχές για υπερβολικές ενέργειες, η αντίδραση απέναντι σε σοβαρά, ανεπίτρεπτα λάθη, η ανικανότητα, είναι όλα καλοδεχούμενα και ζητούμενα, είναι καθήκον. Θα θέσω όμως ένα ερώτημα, αφού πρώτα εκφράσω την κάθετη διαφωνία μου προς τον συνθηματικό και αντιαισθητικό (ευφημισμός, αντί του υβριστικός, χυδαίος) λόγο, από όπου κι αν προέρχεται. Πόση τέτοια αναλογικότητα μπορεί να αντέξει σε πραγματικά δύσκολες ώρες για τον τόπο ένα πνεύμα;

Θα προσπαθήσω να περιγράψω, πώς κατανοώ μία δυσάρεστη πλευρά των πραγμάτων, εστιάζοντας στους ανθρώπους που συνηθίσαμε να χαρακτηρίζουμε ως «τοξικούς». Πάντα υπήρχαν, αλλά και πάντα ανακαλύπτονται καινούργια βέλη για τη φαρέτρα τους. Εννοώ ότι με θλίψη παρατηρώ τόσο στον τύπο, όσο και στα κοινωνικά δίκτυα, ομάδες (αυτορυθμιζόμενες θα τις χαρακτήριζα) με κατά πεποίθηση τακτοποιημένη σκέψη -ταξινομημένες διά της μεθόδου του κληρονομημένου πατρόν και εξαιρετικά εύφλεκτες από κατασκευή απέναντι στο όλον και στις πολύπλευρες εκφάνσεις του- να μην εγείρουν τις ευκταίες και ειλικρινείς εκείνες διαφωνίες που επιθυμεί ο κάθε σκεπτόμενος πολίτης, αλλά να συγκροτούν κατά θαυμαστό τρόπο ομοιογενή γκρουπούσκουλα αμετακίνητης πολεμικής. Είναι το «χόμπι» τους. Επί παντός του επιστητού. Εντοπίζονται σε όλους τους χώρους άνευ εξαιρέσεων, ενώ δεν κατατάσσονται κατά ηλικία, επάγγελμα ή επίπεδο τυπικής μόρφωσης. Δεν αντιπαρατίθενται με την ίδια την άποψη, αλλά αναζητούν πρώτα τον εκφραστή της για να αποφασίσουν, εάν θα σηκώσουν ασυζητητί το ήδη παρά πόδα γεμάτο όπλο τους. Περιμένεις μετά πολλής βεβαιότητας, ποια θα είναι η αντίδραση που θα τους συμπαρασύρει να «εκραγούν» σε κάθε ζήτημα. Αρκεί να γνωρίζεις εξ αρχής τη στάση τους έστω και για ένα θέμα που ετέθη από τον «εχθρό» της πατρίδας, του λαού ή της δημοκρατίας. Διεκδικούν κατ’ ιδίαν αποκλειστικότητες στην αποκάλυψη συνωμοσιών, αποκρούουν «αλλότριες» ευαισθησίες. Το μακρυγιαννικό «εμείς» το κατανοούν ως «οι δικοί μας», όμηροι του ιδιοκατασκευασμένου δυισμού τους. Έχουν πολύ εύκολα εντοπίσει (από πριν) ποιοι είναι οι αντιπαθητικοί τους, αλλά δυσκολεύονται να προτείνουν σταθερά εκείνο που θέλουν. Ιχνηλατούν διαρκώς αποτυχίες κατ’ ερμηνείαν, για να τραφούν από αυτές. Με λεξιλόγιο χαμηλής διαφοροποίησης και ανακυκλούμενο, όλα τα σφάζουν όλα τα μαχαιρώνουν.

Οι άτυπες «ταξιαρχίες» αυτών των ανθρώπων αυτοσυντονίζονται στην απόψυξη ταριχευμένων κριτικών, για να τις ασκούν (μονίμως πανέτοιμες) στο όνομα όσων θέλουν να έχουν πάντα δίκαιο. Στατικοί όπως είναι στην πρόσληψη της νεωτερικότητας, είναι οι «ασυμβίβαστοι» της ιστορίας, για την οποία θεωρούν ότι έχει δώσει απαντήσεις σε όλα, φτάνει να ερμηνεύεται κατά τις επιθυμίες τους. Αναπολούν παρελθόντα, φαντασιώνονται μέλλοντα. Ο καλύτερος φίλος τους είναι ο αντίπαλός τους. Εάν δεν υπήρχε, θα έκαναν τα πάντα για να τον κατασκευάσουν, επειδή χωρίς αυτόν στερούνται τον εκστασιασμό της αντιπαράθεσης, που βιώνεται ως δραστικό συστατικό της ζωής τους. Χωρίς κανέναν εχθρό, θα επέστρεφαν γρήγορα στη θορυβώδη παρένθεση. Σπρώχνουν εριστικά εκ προθέσεως τους ανθρώπους, για να ισχυριστούν ύστερα με περισσή κοινωνική αγανάκτηση ότι από τους «άλλους» εφαρμόζονται σχέδια καταστροφής εις βάρος των ανυποψίαστων. Και τον ίδιο τον Μωυσή θα κατηγορούσαν, προσάπτοντάς του ότι το μάννα που έπεσε από τον ουρανό δεν έσκυψε, ως όφειλε, να το μαζέψει και να τους το βάλει στο στόμα.

Πόση λογική, αμεροληψία, ευγένεια, ηρεμία, καλοπιστία, πόση αρχοντιά, πόση νηφάλια κριτική μπορεί να προέλθει από τέτοιους ανθρώπους; Βρείτε τους, όλοι έχουμε σχετική εμπειρία. Πόση αναλογικότητα μπορεί να αντέξει ένα τέτοιο πνεύμα; Απαντώ ότι μπορεί να προέλθει τόση, όση περισώνεται ως αντιστρόφως ανάλογη του εγωισμού και του ατομισμού. Η ήρεμη δύναμη, η ευθύνη και η υπευθυνότητα των ανθρώπων, η εγρήγορσή τους, είναι εγγύηση για τη δημοκρατία. Ως προς εμέ, έχουν καταρρεύσει προ πολλού οι μπούσουλες δεξιόστροφων και αριστερόστροφων ιδεολογιών. Τα τελευταία γεγονότα στον τόπο μας, το αποτύπωμα και η πορεία τους, θεωρώ ότι δημιουργούν τις ανάλογες προϋποθέσεις, ώστε τέτοιες διάχυτες συμπεριφορές, όπως οι παραπάνω, να εξοβελίζονται από όλο και περισσότερους πολίτες – καταδικασμένες ευδιάκριτα στα όρια του φανατισμού και της φαιδρότητας, για να μην πω μισαλλοδοξίας. Κατά την άποψή μου, είναι η αναλογικότητα που τους αξίζει.

[Εφημερίδα “Πατρίς“, 22/4/2020]

Ήταν διαφορετικό φέτος το Πάσχα; Η απάντηση που θα πάρουμε στην ερώτηση δεν εξαρτάται μόνον από το προς τα πού την απευθύνουμε, αλλά και από το τι έχουμε στο μυαλό μας για το τι είναι Πάσχα. Προφανώς, ένας μοναχός ζώντας την εσωτερική του ζωή αποκομμένος, στο μέτρο του δυνατού, από τον κόσμο και τα εγκόσμια, θα μας απαντούσε με όρους πνευματικότητας. Όσο όμως βλέπουμε τις θρησκευτικές εορτές απλώς μέσα από τον κοινωνικό φακό των ηθών και των εθίμων, θα κατευθυνθούμε αλλού. Είναι, επίσης, αλήθεια ότι οι γιορτές των ανθρώπων (ιδίως εκείνες των πολλών και απλών ανθρώπων) διαβαθμίζονται αναλόγως από τον καθένα, ως προς το κράμα συνύπαρξης διασκεδαστικού και κοσμοθεωρητικού βίου. Ας εορτάζουν οι άνθρωποι ευτυχείς, όπως θέλουν. Είναι και οι άλλοι που είναι μόνοι τους, χωρίς να είναι μοναχοί … νηστικοί.

Δεν σκόπευα να αρχίσω να γράφω με έναν τόσο «βαρύ» τρόπο. Αντίθετα, ήθελα να δώσω μια πιο ανάλαφρη νότα στην κορωνοϊοκαραντίνα (κουράγιο αδέλφια, νικάμε). Το όλον προέκυψε από την απορία μου, εάν ποτέ θα ενωθεί πλήρως ο κοσμικός, εμπορικός, πασχαλινός διάκοσμος με αυτόν του καρναβαλιού, ο οποίος κατά γενική παρατήρηση όλο και δυσκολότερα ξεχωρίζει από εκείνον των Χριστουγέννων. Εδώ και χρόνια, φλέρταρα με αυτή τη σκέψη, μέχρι που αλίευσα στις «εικόνες» του Γούγλη φωτογραφίες πασχαλινών αυγών να κρέμονται από κλαδιά και καλλιτεχνικές απεικονίσεις στολισμένων πασχαλόδεντρων. Ναίσκες, φωτίστηκα. Βλέπω στον πασχαλινό διάκοσμο να σουλατσάρουν πανευτυχείς, στρουμπουλές, ζουμερές κοτούλες. Κατανοητό. Λίγο είναι να ξέρεις, τέτοιες μέρες, ότι συνήθως δεν είσαι εσύ που κάνεις «μπεεε» ενώπιον της μάχαιρας του χασάπη; Να, μπροστά μου αυγά πολύχρωμα, ξεχειλίζουν άφθονα σε χορταστικά πανέρια. Άνοιξη είναι. Δίπλα σε εποχικά λουλουδάκια, απλωμένα σε παχιές, χλοερές πρασινάδες ευτυχούν αθώα πουλάκια, ενώ πεταλουδίτσες παιχνιδιάρικες ζουν βίον ανέμελο. Ο αρραβών έχει προχωρήσει πολύ, μάλλον θα φταίω που δεν το πήρα είδηση νωρίτερα.

Σκοτεινά πράγματα δηλαδή, ως προς το πού «ανήκει» τι. Είναι σαφές ότι ο αμνός δεν προορίζεται για σούβλισμα τα Χριστούγεννα, αφού εδώ ομονοήσαμε ότι χρειάζεται για να ζεσταίνουν, καταχείμωνο, τα χνώτα του τον παγωμένο Χριστούλη. Και τα αυγά, πάνε παντού – από χρόνια το κόκκινο έχασε την αποκλειστικότητά του. Επομένως, εν μέσω της οργιαστικής ανοίξεως με τις θερμοκρασίες ανεβασμένες, τα πρόθυμα αμνοερίφια θα εξακολουθήσουν (για το καλό μας) να αναρριχώνται ως θυσιαστική τσίκνα αινέσεως στα ύψη, κύριο διαφοροποιητικό στοιχείο μεταξύ Γεννήσεως και Θανάτου. Πάλι το βάρυνα, μου φαίνεται. Διορθώνω αμέσως. Ωπα! Βλέπω λαγούς και λαγουδάκια να αλωνίζουν, περιφέροντας τα περήφανα ωτία τους. Πώς προέκυψαν, πώς εισέβαλαν στο Πάσχα μας; Ποιανού λαγός να είναι ο πασχαλινός Γερμανός Άι-Βασίλης, τι ψάχνει;

Ήταν άραγε φέτος διαφορετικό το Πάσχα, επειδή και των θυρών κεκλεισμένων διά τον φόβον της καραντίνας καινούργια ρούχα και παπούτσια δεν δοκιμάστηκαν, πλην όμως μια χαρά ο Εσταυρωμένος μάς κάλεσε όλους κατ’ οίκον να ανεβούμε τον τραχύ Γολγοθά με τα καθημερινά ρούχα, με τις ταπεινές μας παντόφλες; Ήταν φέτος διαφορετικό το Πάσχα, που οι εκκλησιές μας δεν μετεβλήθησαν σε ενδυματολογικές πασαρέλες και (ω, του θαύματος!) το ευτελές θυμίαμα των ιερέων δεν σκεπάστηκε από τα ακριβά αρώματα των πιστών; Πειράζει, που μεγαλοπαρασκευιάτικα τα ψητά χταποδάκια της σχάρας δεν κάλυψαν τα μύρα των Μυροφόρων με τα οποία έραναν τον Κύριον;

Ήταν φέτος το Πάσχα διαφορετικό, επειδή σφραγίστηκαν, ως λίθος, οι μεταμεσονύχτιοι χώροι διασκέδασης; Ίσως. Επειδή συνηθίσαμε κάθε χρόνο λίγα λεπτά μετά το Χριστός Ανέστη να συρρέουν εκεί οι απανταχού αναστημένοι πιστοί, για να αποπερατώσουν την πασχαλινή θεία λειτουργία στους ανά την επικράτεια βωμούς της πίστας, αφού πρώτα οι πλείστοι εξέλιπαν ως καπνός από τους ναούς.

Ήταν αλλιώτικο φέτος το Πάσχα; Και πώς να μην ήταν. Χωρίς τις μεγάλες παρέες, την ευρύτερη οικογένεια, χωρίς τις επισκέψεις σε φίλους, την καταφυγή στα χωριά μας, στους παππούδες και στις γιαγιάδες – γι’ αυτούς κι αν ήταν διαφορετικό. Ξεχάσαμε το μποτιλιάρισμα στους δρόμος, αποφύγαμε τους νεκρούς των τριημέρων. Μακριά από καφετέριες, χωρίς απολαυστικές βόλτες στην πόλη. Ναι, ήταν παράξενο φέτος το Πάσχα. Κανένα πανηγύρι γύρω από το στόλισμα του Επιταφίου, ούτε θύμα από κροτίδες. Ναι, με κλειστές τις εκκλησίες -δίχως τις χαιρετούρες, τα καλωσορίσματα, τις ευχές, την ευκαιριακή ψιλοκουβέντα- βεβαίως ήταν ένα ξεχωριστό Πάσχα! Ήταν μια θλιβερή λογική αναγκαιότητα. Μας δόθηκε εξ ανάγκης η καθ’ υποχρέωσιν ευκαιρία να αναμετρηθούμε με τα πιστεύω, τις προσδοκίες, τις ελπίδες, τα εγώ, τα βάθη και τα ύψη μας. Ναι, ήταν παράξενα αλλιώτικο, διαφορετικό το φετινό Πάσχα. Και έτσι όμως, εάν αφαιρέσουμε όλες τις παραπάνω, κατά παραδοσιακή συνήθεια, αγαθές, γήινες και μη προσδοκίες, οικονομείται (δεν θα μπορούσε να είναι κι αλλιώς) ένα ξεκάθαρο, διαυγές, κρυστάλλινο, εορταστικό, λαμπροφόρο Χριστός Ανέστη!