Αναγνωστικόν Εκθέσεως

 ⇒ Τι σου είναι ο συνειρμός. Δεν ξέρω πώς μου ήρθε να συνδέσω την αξιοκρατία και την αριστεία -για την οποία μιλούσαμε στο τελευταίο post– με την άνωση! Θυμάμαι εκείνον τον καλοκάγαθο καθηγητή στο Γυμνάσιο να μας λέει θριαμβευτικά, όταν για πρώτη φορά κάθιδρος βάλθηκε να μας διδάξει την αρχή  του Αρχιμήδη (περί άνωσης): Παν σώμα βυθιζόμενον εντός υγρού, δέχεται άνωση όσο και το βάρος του εκτοπιζόμενου υγρού. Έπρεπε να μάθουμε γιατί κοτζάμ καράβι επιπλέει, ενώ μια τόση δα πετρούλα πάει κατ’ ευθείαν στον πάτο. Έπρεπε να αξιολογήσουμε την πυκνότητα του υγρού, την επιτάχυνση της βαρύτητας, τον όγκο του βυθιζόμενου σώματος. Από εκεί εξαρτιόντουσαν όλα.

→ Όταν επιτέλους το κατάλαβα, ένιωσα απροσδόκητα να μου φεύγει και ένα κομμάτι μυστηρίου. Εγώ όμως, ως πειραχτήρι και πάντα παιγνιώδης με τη γλώσσα (μεγαλωμένοι ήμασταν μέσα στην καθαρεύουσα και στους ήχους της εκκλησίας) θέλησα, για να μην χαθεί και η αξιοπρέπεια του υπερωκεάνιου, να το συνεχίσω. Αντέτεινα λοιπόν, την ώρα της διδακτικής χαλάρωσης: Δάσκαλε, για μένα παν σώμα βυθιζόμενον εντός του ύδατος και εντός διλέπτου μη εμφανιζόμενον θεωρείται απολεσθέν! Ακόμα ηχούν στα αυτιά μου τα τρανταχτά γέλια του καθηγητή και των συμμαθητών μου.

→ Πού να ξέραμε βέβαια μεγαλώνοντας ότι η ζωή θα ξανααποκτούσε τα “μυστήριά” της και θα τα έφερνε έτσι, ώστε να νιώσουμε βαθιά στο πετσί μας τι σημαίνει βύθιση εντός του ύδατος, τι απώλεια και τι επανεμφάνιση – τι αξιολόγηση και τι αξιοκρατία. Προφανώς και δεν αναφέρομαι σε εκείνο που διατρέχει την πολιτική και κοινωνική μας ζωή διαρρήδην, στους εκ φύσεως δηλαδή επί παντός καιρού επιπλέοντες φελλούς. Αντίθετα, εννοώ ότι για ορισμένους “βυθιζόμενους” -και πέραν κάθε “αρχής”- το δίλεπτο μετρά πολύ, πριν καν αρχίσει. Φαίνεται μάλιστα να αργεί και πολύ. Και τούτο, παρά την ελπίδα των βυθιστών, οι οποίοι μάταια περιμένουν την εξαφάνιση του βυθιζόμενου. Και ο νοών νοείτω. Συνειρμός είναι αυτός και η σκέψη δεν γνωρίζει σύνορα. Για να μην αποχωριστώ στο τέλος και τη μαγεία του υπερωκεάνιου…

 ⇒ Θέτω μία σειρά ερωτημάτων:

1. Αναγνωρίζουμε, ναι ή όχι, ότι στο σχολείο (αλλά και στην κοινωνία) κάποιοι διακρίνονται για τις ξεχωριστές επιδόσεις τους σε διάφορους τομείς;

2. Κατανοούμε ότι την πραγματικότητα αυτή δεν μπορεί κανείς να την κουκουλώσει;

3. Παραδεχόμαστε, ναι ή όχι, ότι στην πορεία τους οι ανθρώπινες κοινωνίες προχώρησαν και με οδηγούς ανθρώπους ξεχωριστούς;

4. Θέλουμε ή δεν θέλουμε να παρακινούμε τους ανθρώπους στη μείζονα προσπάθεια και μάλιστα να τους δίνουμε κίνητρα για αυτό;

5. Εάν κάποιος δεν θέλει να το κάνει αυτό, γιατί να μη θέλει να το κάνει;

6. Έχει δίκαιο, όταν λέει ότι έτσι ωφελείται το κοινωνικό σύνολο;

7. Είναι πειστική η απάντηση, που συχνά δίνεται, ότι στο σχολείο με τη απονομή του αριστείου στον πρώτο (λέγε σημαιοφόρος) δημιουργούνται ψυχολογικά προβλήματα στους υπόλοιπους;

8. Γιατί να μην είναι εξίσου πειστική τότε και η άποψη που θέλει κατάργηση των εξετάσεων, της αξιολόγησης και των πάσης φύσεως βαθμών, αφού κατά τεκμήριον συνοδεύονται συχνότατα με τεράστια αισθήματα μειονεξίας και αποτυχίας;

→ Δεν θα δώσω απάντηση στα παραπάνω. Ας τη δώσει ο καθένας για τον εαυτό του και για τους άλλους. Θα συνεχίσω όμως με τα ερωτήματα:

9. Με ποια λογική, όσοι δεν γίνονται σημαιοφόροι, θεωρείται ότι αισθάνονται μειονεκτικά και ότι τάχαμου δεν αξίζουν για να σηκώσουν τη σημαία;

10. Μήπως να δώσουμε, όπως συμβαίνει και στα τελευταία εναπομείναντα λείψανα των συντροφικών καθεστώτων, σε όλους από μία σημαία; Ποια όμως;

11. Αυτός που έχει τον υψηλότερο γενικό μέσο όρο πρέπει να θεωρείται αυτόματα και ως «ο άριστος» για να πάρει τη σημαία;

12. Εάν όχι, τότε ποιος και πώς πρέπει να γίνεται σημαιοφόρος;

13. Εάν η “κλήρωση ” είναι ο καταλληλότερος τρόπος να λύνεις προβλήματα σχολικών στρεβλώσεων και να ομιλείς για «ισότητα» τότε γιατί να περιοριστεί μόνο στο χώρο του σχολείου;

14. Και το κεντρικό ερώτημα: είναι η σημαία η καταλληλότερη επιβράβευση για το αριστείο; Ή αντίστροφα: Γιατί να μην είναι η σημαία η καταλληλότερη επιβράβευση για το αριστείο;

15. Ιδού και το κεντρικότερο: έχουν όλοι, ιθύνοντες και μη, την ίδια σχέση με τη σημαία;

16. Και το τελειωτικό: τι είναι επιτέλους η σημαία μας – πρέπει να υπάρχει σημαιοφόρος;

Υ.Γ.1: Πάνω από ιδεολογίες και ιδεοληψίες το «αριστεύειν» με τη νεοελληνική του σημασία αφορά όλο τον κόσμο και δεν έχει σχέση ούτε περιορίζεται στις ελίτ: αφορά κάθε κοινωνική τάξη, πλούσιους και φτωχούς, χωρικούς και αστούς, ειδήμονες και μη, με υψηλότερο ή χαμηλότερο δείκτη κάθε είδους νοημοσύνης, «πετυχημένους» και «αποτυχημένους», χειρώνακτες και γραφιάδες, μικρούς και μεγάλους, ταλαντούχους και μη. Έτσι τα βλέπω. Η αδιαπραγμάτευτη ισότητα μεταξύ των ανθρώπων δεν ταυτίζεται και με την ίδια ικανότητα. Διαφορετικά, θα κατασκευάσουμε ένα νέο «γενναίον ψεύδος» κατά το ουτοπικό και τρομακτικό πείραμα της πλατωνικής Πολιτείας. Προθέσεις πολλές. Να μην ξεχνάμε όμως (πάλι ο Πλάτων, στον Φαίδωνα): «εἰσί γάρ δή οἱ περί τάς τελετάς ναρθηκοφόροι μέν πολλοί Βάκχοι δέ τε παῦροι» δηλαδή «πολλοί πήραν  μέρος στα μυστήρια αλλά λίγοι είναι οι εκλεκτοί». Με άλλα λόγια, πολλοί έχουν το όνομα, μα λίγοι έχουν τη χάρη. Ή κατά το ευαγγελικό ανάλογο «πολλοί γάρ εἰσι κλητοί, ὀλίγοι δε ἐκλεκτοί».

Υ.Γ.2: Από τον 5^ο π.Χ. χρησιμοποιείται ο όρος «αριστείον» με τη σημασία του υλικού ή ηθικού βραβείου που απονέμεται σε εξαιρετικές περιπτώσεις. «Αριστεία» είναι η διάκριση του ομηρικού ήρωα στη μάχη. Άλλωστε, με αυτή τη σημασία υπάρχει και στο λεξικό του Μπαμπινιώτη ενώ ορθά δεν λημματογραφείται στο Λεξικό του Τριανταφυλλίδη. Τα τελευταία χρόνια όμως, με τη δημόσια χρήση, απέκτησε τη σημασία που όλοι γνωρίζουμε.

 ⇒ Το ρήμα «παίζω» (ήπαιξα στην ανατολική Κρήτη) μέσα από ένα εύστοχο κείμενο του λογοτέχνη Γιώργη Μαρκάκη, όπως χρησιμοποιείται από τους Κρητικούς, είτε ως επιρρηματικός προσδιορισμός για να εκφράσει την υπερβολή ή το ξαφνικό είτε με τις σημασίες παίζω, δίνω, ρίχνω, κάνω:

[…]

“Ηπαιξε”, λένε, “χορό, ήπαιξε τραγούδι, ήπαιξε μια κοντύ­λια, ήπαιξε μια πασπαλιά, ήπαιξε γέλιο, ήπαιξε κλάημα, ήπαιξε βρισίδι, ήπαιξε ένα σκαμπίλι, ήπαιξε μια γροθιά, ήπαιξε μια μπαλωτιά, ήπαιξε μια βροντή, ήπαιξε (ν)του μια πίτα, ήπαιξε (ν)του περγέλιο, ήπαιξε ντου κατάρα, ήπαιξε ντου ξύλο, ήπαιξε ύπνο, ήπαιξε … ήπαιξε και τι δεν ήπαιξε στη ζωή του αυτός ο παιγνιώτης…

[…]

• Είντα να σου πω μπρε Γιατρέ; Εκειά που ραβδίζαμε, μια κοπανιά ήπαιξε μια κι επόθανε.

[Λασίθι, Λογοτεχνικό απάνθισμα, ημερολόγιο 2004, έκδοση συνδέσμου φιλολόγων νομού Λασιθίου, Ιούλιος]

Υ.Γ.: Αφορμή για αυτό το post, μου δίνει η σημερινή επέτειος του θανάτου του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’ (1977) ο οποίος, λαοφιλής, υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ανεξάρτητα από τα όποια προβλήματα υγείας, ήταν για την Κύπρο κάτι ξαφνικό, σε μία δύσκολη στιγμή – και πότε όμως δεν είναι δύσκολες οι στιγμές για το εθνικό μας πρόβλημα; Δεν το περιμέναμε. Έτσι ακριβώς: ήπαιξε μια κι επόθανε…

⇒ Σήμερα, μετά την ανάληψη Υπηρεσίας στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, παράδοση και παραλαβή στο 2^ο Γενικό Λύκειο του Ηρακλείου.

 ⇒ Με το Αλφαβητάριον του Γ. Π. Βανδώρου (κατά τας αρχάς της παιδαγωγικής, μετά πολλών εικόνων και παιδικών διαλόγων, εν Αθήναις, 1891) θέλω και εγώ να ευχηθώ σε άπαντες τους συναδέλφους διευθυντές σχολείων μία πολύχρωμη, ηδύγευστη, ενθουσιώδη και αποτελεσματική θητεία:

Τι ειν΄αυτό Κωστή;

• Αλφαβητάριο.

Τι θα ειπή αυτό;

• Να^. έχει μέσα ένα βώδι, ένα γάϊδαρο και γράμματα.

Στάσου να το ιδώ…

Α! να το βώδι. Να τα κέρατά του, αλλά δεν κουτουλά.

Α! να και ο γάϊδαρος. Να και τα΄αυτιά του, αλλά δεν τα κουνά.

Και αυτά τι είπες πως είναι;

• Γράμματα.

Α! … Και γιατί είν΄ έτσι μαύρα;

• Ξεύρω κ΄εγώ! Ο δάσκαλος όταν μας τα γράφη ΄σ τον πίνακα είναι άσπρα.

Έτσι αί! Και τι τα κάμνουν αυτά;

• Να^. τα βάνουν ΄σ τη σειρά και τα κάμνουν ό,τι θέλουν.

Μ’ αυτό, και μ’ αυτό, και με τούτο, και με τάλλο, κάμνουν ένα μήλο.

Μήλο; – Κάμνουν και σύκα;

• Και σύκα.

Και καραμέλαις;

• Και καραμέλαις.

Αφ’ ού λοιπόν είν’ έτσι γλυκά τα γράμματα, θα έλθω κ’ εγώ σχολείο να μάθω.

• Πάμε λοιπόν ΄στο σχολείο.

Πάμε ….

(παιδικοί διάλογοι, 1, σ. 60)

 ⇒ Άρθρο του Χριστόφορου Χαραλάμπακη στο σημερινό ΒΗΜΑ, υπό τον τίτλο “Η απίστευτη ιστορία ενός περιοδικού και ο Νίκος Κοτζιάς” επειδή το περιοδικό χαρακτήρισε τον υπουργό “γκαουλάιτερ του σταλινισμού”.

→ Να υπενθυμίσω μόνο ότι σύμφωνα με τα λόγια της Αντιγόνης στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή (στιχ. 506-7) “η εξουσία εκτός από τα πολλά πλεονεκτήματα που έχει μπορεί ακόμη να κάνει και να λέει ο,τι θέλει” (“ἡ τυραννίς πολλά τ᾽ ἄλλ᾽ εὐδαιμονεῖ κἄξεστιν αὐτῇ δρᾶν λέγειν θ᾽ ἃ βούλεται”).