Αναγνωστικόν Εκθέσεως

⇒ Ο μεγάλος μας παιδαγωγός Αλέξανδρος Δελμούζος στην πρώτη Βαλκανική Διάσκεψη (που είχε οργανωθεί στην Αθήνα το 1930 με την πρωτοβουλία του διακεκριμένου πολιτικού Αλέξανδρου Παπαναστασίου) με σκοπό τη συμφιλίωση και την ειρηνική συμβίωση των λαών, τονίζει στην εισήγησή του ότι αυτό πρέπει να επιδιωχθεί μέσα από το σχολείο και την παιδεία, εστιάζοντας στο μάθημα της Ιστορίας. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα, όπως υπάρχει στο βιβλίο Έκφραση-Έκθεση της Γ΄ Λυκείου υπό τον τίτλο «Παιδεία και εθνική μόρφωση». Είναι και μία συνεισφορά στη συζήτηση αφού «ο τρόπος διδασκαλίας της Ιστορίας στο σχολείο θα τεθεί στον εθνικό διάλογο» όπως λέει αναπληρώτρια υπουργός Παιδείας Σία Αναγνωστοπούλου. Κατά την άποψή της μάλιστα «τα σχολικά βιβλία της Ιστορίας πρέπει να αλλάξουν. Πρέπει να πάψει να μπαίνει σε καλούπια εθνόμετρου η έρευνα και η άποψη των επιστημόνων για την Ιστορία και όπως αυτή διδάσκεται στο σχολείο». Βεβαίως πρέπει να αλλάξουν τα βιβλία της ιστορίας – και σύντομα. Προς τα πού όμως; Στην ομιλία του ο Δελμούζος υπερασπίζεται το χρώμα κάθε εθνικής φυσιογνωμίας, αφού «ο ανθρώπινος πολιτισμός δεν είναι κάτι αόριστο και αχρωμάτιστο, αλλά η συνισταμένη από εθνικούς πολιτισμούς». Ας τον ακούσει η κ. Αναγνωστοπούλου:

“Η ανθρώπινη ζωή, όσο φτάνει η ιστορία, πάντα φανερωνόταν με ορισμένο ομαδικό χρώμα και όχι αχρωμάτιστη. Και πολύ περισσότερο σήμερα η ανθρωπότητα δεν είναι αχρωμάτιστη και ανοργάνωτη μάζα, ένα τυχαίο άθροισμα ανθρώπων, παρά ένα σύνολο από διάφορους λαούς. Στην προσπάθεια που κάνει καθένας τους για να συντηρήση τον εαυτό του, πραγματώνει η ανθρωπότητα το ένστικτο για τη δική της αυτοσυντήρηση. Στον καθένα τα μέλη του έχουν πολλά κοινά στοιχεία μεταξύ τους, και αυτά τους ορίζουν μια ξεχωριστή ψυχολογία και ιδιοσυγκρασία, την εθνική τους φυσιογνωμία. Με τα στοιχεία αυτά είναι ζυμωμένη όλη η ύπαρξη του ατόμου, μ’ αυτά αισθάνεται, σκέπτεται, ζει. Γι’ αυτό ο κάθε άνθρωπος ζει αληθινά και εντατικά τον εαυτό του κυρίως στον τόπο, στο έθνος, που ασύνειδα τον έχει μορφώσει. Το ίδιο και ο ανθρώπινος πολιτισμός δεν είναι κάτι αόριστο και αχρωμάτιστο, αλλά η συνισταμένη από εθνικούς πολιτισμούς. Ανθρώπινη γλώσσα είναι η τουρκική, η βουλγαρική, η σερβική, η ελληνική κτλ. και όχι η εσπεράντο. Στους εθνικούς πολιτισμούς έχει αποθέσει η ανθρωπότητα τους θησαυρούς της, και σ’ αυτούς βρίσκομε ζωντανές τις ανθρωπιστικές αξίες, όσες δηλαδή δεν αντιμάχονται την ηθική”.

 

⇒ Πλησιάζουμε ολοταχώς προς τα Χριστούγεννα και το νέο έτος. Τα καταστήματα περιμένουν να βάλει ο κόσμος το χέρι στην τσέπη για τις γιορτινές του αγορές. Τα κλισέ της εποχής δεν θα μας μαλώσουν, αν πούμε και πάλι ότι όλα αυτά «είναι για τα παιδιά». Στα παιχνιδάδικα η πιτσιρικαρία βρίσκει τον παράδεισο. Εκεί δίνονται πραγματικές μάχες! Μακάρι οι άνθρωποι να χαίρονται και να περνούν ευχάριστα. Δυστυχώς όμως είναι πολύ παραμυθένια και φωτεινή η πολύχρωμη διακόσμηση για να είναι και παραμυθητική. Οι καιροί είναι δύσκολοι. Δίπλα στο λαμπερό αυτό κλίμα της χαράς και της προσδοκίας υπάρχουν οι συνάνθρωποί μας (πάντα άλλωστε υπήρχαν) που ζουν σε πλήρη ανέχεια, με σοβαρά προβλήματα υγείας. Είναι και όσοι βιώνουν τη μοναξιά, την εγκατάλειψη. Εκείνοι που ξυπνούν με το φόβο του πολέμου, που παίρνουν το δρόμο της προσφυγιάς διωκόμενοι. Και ο Θεός της Αγάπης πού; Χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, αγαθωσύνη… Τα σύμβολα έχουν για τα καλά αλλάξει σημασία. Παντού θέλουμε να νομίζουμε ότι επικρατεί ο υπέρβαρος Αϊ-Βασίλης/Santa Claus. Πολύ ασπρουλιάρης για να δει τη μαυρίλα, πολύ κόκκινος για να αντιληφθεί το αίμα. Ευτραφέστατος για να χωρέσει να κατέβει με τα «δώρα» του από την ταπεινά μικρή καμινάδα του φτωχού. Και πολύ δυσκίνητος, αλήθεια, για να ανηφορίσει το δύσβατο δρόμο της παρηγοριάς, του καλού λόγου και της παιδείας. Κανένα «χαρτί και καλαμάρι» δεν ανήκει στα εργαλεία της δουλειάς του. Ο ίδιος μετατρέπεται ευχαρίστως σε τέλειο γκάτζετ για τις δουλειές των ανθρώπων. Ακόμα και σε πώμα-φελλό για τις μπουκάλες των Κρίστμας.

Καλά Χριστούγεννα σε όλους. Και επί γης ειρήνη!

⇒ Λίγο πριν κλείσουν τα σχολεία για τα Χριστούγεννα, για την κάθε τρίτη Λυκείου το «καλές γιορτές, καλές διακοπές» αποκτά κάθε χρόνο ένα ανήσυχο και αγχωτικό περιεχόμενο. Ποιες διακοπές κύριε; Πάντως, στους περισσότερους μαθητές μου δεν άρεσε η από φέτος κατάργηση του συνυπολογισμού του προφορικού βαθμού για την εξαγωγή της τελικής βαθμολογίας στις πανελλαδικές εξετάσεις. Η αντικειμενικότητα του γραπτού δεν τους συγκίνησε. Η ουσία είναι ότι περνά γρήγορα ο καιρός και με τον κύκλο της εναλλαγής των εποχών πλησιάζει ξανά η ανακύκληση της δοκιμασίας. Κατέχει, άλλωστε, εξέχουσα θέση ως ψυχολογικό και οικονομικό μαρτύριο για γονείς και μαθητές. Σε αυτή την ανταγωνιστική αρένα οι πανελλαδικές εξετάσεις είναι διαγωνισματικές και όχι διαγνωστικές. Δεν μετρούν δηλαδή οι γνώσεις, τι γνωρίζει ή τι πρέπει να γνωρίζει ο υποψήφιος, αλλά το αν «γνωρίζει» περισσότερο ή λιγότερο από τους συνυποψηφίους του. Μετατρέπονται έτσι αυτόματα οι εξετάσεις σε διαγκωνιστικές, αφού κατ’ ουσίαν «περνούν» οι μεν όταν αποκλείονται οι δε. Ή εσύ ή εγώ. Η αντικειμενικότητά τους περιορίζεται μόνο στον απρόσωπο μηχανισμό που υποδέχεται και αξιολογεί τα γραπτά. Γιατί, από τη στιγμή που το ίδιο αντικείμενο το εκτιμούν διαφορετικοί άνθρωποι με διαφορετικές ικανότητες, αντικειμενικότητα δεν υπάρχει, τουλάχιστον στις ανθρωπιστικές σπουδές. Η εμπλοκή απλώς του ανώνυμου υποκειμένου του βαθμολογητή με το εξίσου ανώνυμο αντικείμενο του αξιολογούμενου εξισώνει τους παρονομαστές, όχι επειδή πραγματικά δεν διαφοροποιούνται αλλά επειδή δεν υπάρχει, λόγω του συστήματος, η δυνατότητα εντοπισμού της διαφοροποίησης. Αυτό βαφτίζεται «αντικειμενικότητα». Όλα αυτά συμβαίνουν επειδή το Υπουργείο Παιδείας επιμένει να συμπληρώνουν οι υποψήφιοι κοινό μηχανογραφικό δελτίο, αναλαμβάνοντας το ίδιο το ρόλο του διανομέα των διεκδικούμενων θέσεων. Όλοι είναι υποχρεωμένοι να περάσουν την «ίδια» δοκιμασία με τους «ίδιους» κανόνες. Ο ανταγωνισμός είναι καθηλωτικός. Επιτυχία είναι να βρεθείς κάπου, «να περάσεις σε μια σχολή». Συχνά μάλιστα βρίσκεσαι εκεί που δεν θέλεις ή δεν ήθελες. Αυτό όμως δεν είναι παιδεία.

→ Πώς θα αλλάξουν τα πράγματα; Κατά τη γνώμη μου με το να σπάσει η προσκόλληση στο υπάρχον σύστημα και στη ψευδεπίγραφη αντικειμενικότητά του. Κατά την άποψή μου, οι πανελλαδικές εξετάσεις έκλεισαν τον κύκλο τους. Ας μην απευθύνεται ο υποψήφιος, κατά περίπτωση, στο «παντού» αλλά στο «συγκεκριμένο». Ας κάνει στοχευμένες επιλογές σε όσες σχολές και εκπαιδευτικά ιδρύματα θέλει με κύριο οδηγό τα κριτήρια που θα θέτουν οι ίδιες οι σχολές και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Τέτοια μπορεί να είναι ή το απολυτήριο ή εξετάσεις ή και τα δύο μαζί, με τις ανάλογες κατά περίπτωση βαθμολογικές απαιτήσεις. Τρόποι υπάρχουν. Θέληση;

⇒ Δεν θα μπορούσα να διαφωνήσω με την πρόθεση του υπουργείου Παιδείας να καταργήσει την Πράξη Νομοθετικού περιεχομένου του 2000 (ΠΝΠ) που αναφερόταν στη παρεμπόδιση της λειτουργίας των σχολείων λόγω μαθητικών καταλήψεων και όριζε ρητώς ότι «όποιος καθ’ οιονδήποτε τρόπο παρεμποδίζει, διαταράσσει ή διακόπτει την ομαλή λειτουργία των δημόσιων σχολείων πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ή παρανόμως παραμένει στους χώρους λειτουργίας αυτών, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών. Η ποινική δίωξη των υπαιτίων ασκείται αυτεπαγγέλτως». Το υπουργείο Παιδείας δικαιολογεί την ενέργειά του αυτή ως αναγκαία για να «προστατευθούν οι ανήλικοι από ιδιαίτερα ψυχοφθόρες διαδικασίες ενώπιον της ποινικής δικαιοσύνης λόγω των δημοκρατικών διεκδικήσεων  τους». Και επισημαίνει: «άλλωστε η τέλεση αξιοποίνων πράξεων στο χώρο του σχολείου τιμωρείται από τις διατάξεις του ποινικού κώδικα που αφορούν τόσο τους μαθητές όσο και τους γονείς ανήλικων μαθητών οι οποίοι παραλείπουν να τους εμποδίσουν από την τέλεση των αξιοποίνων πράξεων». Πολύ σωστή η επισήμανση και υπενθύμιση αυτή. Πρώτον, οι μαθητές εξακολουθούν να τελούν υπό τον έλεγχο του νόμου σε περίπτωση τέλεσης «αξιοποίνων πράξεων στο χώρο του σχολείου». Δεύτερον, και σημαντικότερο ίσως, το ίδιο ισχύει και για τους γονείς των μαθητών που «παραλείπουν να τους εμποδίσουν από την τέλεση των αξιοποίνων πράξεων». Εδώ είναι προφανής η υποχρέωση της διεύθυνσης του σχολείου να κρατά ενήμερους τους γονείς για την εν γένει συμπεριφορά των παιδιών τους, υπενθυμίζοντάς τους τη δια νόμου υποχρέωση που έχουν ως κηδεμόνες ανηλίκων. Γενναία παραδοχή εκ μέρους των ιθυνόντων.

→ Κάποιες παρατηρήσεις όμως είναι απαραίτητες:

α) η ΠΝΠ δεν αναφερόταν ρητώς σε μαθητές άλλα σε όποιον «καθ’ οιονδήποτε τρόπο παρεμποδίζει, διαταράσσει ή διακόπτει». Προφανώς εννοούσε και άλλους. Οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ γνωρίζουν τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμίδια – δεκαετίες τώρα.

β) το εάν οι καταλήψεις σχολείων εντάσσονται στις «δημοκρατικές διεκδικήσεις» των μαθητών είναι κάτι που σηκώνει πολλή και σοβαρή κουβέντα.

γ) ερώτημα είναι, εάν τελικά η κατάργηση της περιττής και από πολλούς ποικιλοτρόπως ερμηνευθείσας (εντός και εκτός της μαθητικής κοινότητας) ΠΝΠ θα εκληφθεί από μαθητές και μη με τον τρόπο που ελπίζει το υπουργείο Παιδείας ή εάν θα αποτελέσει την ατιμωρητί απαρχή του «κάνε και συ μια κατάληψη, τώρα μπορείς».

⇒ Τι κατασκευάζεται ευκολότερα; Η ψεύτικη αλήθεια ή το αληθινό ψέμα; Σε παλαιότερή μας ανάρτηση σχολιάζαμε τη μόδα των σκισμένων παντελονιών, με αφορμή ένα άλλο καλλιτεχνικό (όπως ονομάστηκε) γεγονός στην Ουγγαρία λόγω του προσφυγικού-μεταναστευτικού ρεύματος. Ουσιαστικά, λέγαμε τότε ότι η επιτηδευμένη αλήθεια καταργώντας τις πραγματικές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ γνήσιου και προσποιητού κάνει δυσδιάκριτη τη διαφορά μεταξύ οικονομικής ευχέρειας και ανέχειας. Το αληθοφανές αυτό κλίμα συμπεριφοράς και ενδυμασίας δεν περιβάλλεται ούτε με κύρος γνησιότητας μήτε διαδηλώνει οποιαδήποτε κοινωνική ισότητα. Όταν όλα είναι αληθινά ψεύτικα, το όριο μεταξύ κίβδηλου και αυθεντικού πολύ δύσκολα πιστοποιείται. Η σκέψη και η λογική επαναπαύονται επάνω στο κύρος της αυθεντίας ενός κατασκευασμένου χώρου και εντός της σιγουριάς μιας εγγυημένης, ως προς το περιθώριο ερμηνειών, δοτής ατμόσφαιρας. Η αδιαφορία αποκτά το στέρεο ιδεολογικό της άλλοθι. Και για τη μόδα, θα μου πείτε, μικρό το κακό. Όταν όμως μαχαιρώνεται κάποιος σε γκαλερί έργων τέχνης και αιμορραγεί χωρίς να τον βοηθά κανείς, επειδή όλοι νομίζουν ότι είναι καλλιτεχνικό πρότεζκτ (!) υπάρχει θέμα. Η καθηλωτική δύναμη της μάζας επιβάλλεται τότε με όλο της το υπνωτικό μεγαλείο. Η συνέχεια ΕΔΩ.