Αναγνωστικόν Εκθέσεως

In memoriam

♦ Γιατί οι έπαινοι που λέγονται για τους άλλους είναι ανεκτοί μέχρι του σημείου που ο καθένας νομίζει ότι και ο ίδιος είναι ικανός να κατορθώσει κάτι από αυτά που άκουσε [Θουκυδίδου, Περικλέους Επιτάφιος – μέχρι γὰρ τοῦδε ἀνεκτοὶ οἱ ἔπαινοί εἰσι περὶ ἑτέρων λεγόμενοι, ἐς ὅσον ἂν καὶ αὐτὸς ἕκαστος οἴηται ἱκανὸς εἶναι δρᾶσαί τι ὧν ἤκουσεν].

→ Από την Εικονογραφημένη Ιστορία του δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, Εκδόσεις Δαρεμά, δύο τόμοι σε ένα δέσιμο, σ. 191:

“ΔΑΒΑΚΗΣ Κωνσταντίνος του Δικαίου: Ο ήρωας συνταγματάρχης του Πεζικού, γεννήθηκε το 1897 εις τα Κεχριάνικα Οιτύλου. Η στρατιωτική του σταδιοδρομία ήταν λαμπρή από την πρώτη στιγμή, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό την υπέροχη ανδρεία. Το 1916 ως υπολοχαγός ετιμήθη με τον πολεμιό σταυρό Γ΄ τάξεως για τον ηρωισμό του στη μάχη του Σκρα^. στην μάχη της Δοϊράνης κερδίζει τον αγγλικό πολεμικό σταυρό^. στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας, επειδή επέδειξε «αξιέπαινον ατομικήν ανδρείαν, ψυχραιμίαν εν γένει και ορμητικήν γενναιότητα» απέκτησε το χρυσό αριστείον ανδρείας. Στα επόμενα χρόνια μετεκπαιδεύεται στη Γαλλία και διδάσκει στην ανωτάτη σχολή πολέμου. Το 36, άρρωστος από τα τραύματα και την σκληρή ζωή, αποστρατεύεται με τον βαθμό του συνταγματάρχη.

   Αλλά τον Αύγουστο του 1940 ο συνταγμα­τάρχης Δαβάκης ανακαλείται από την αποστρατεία και αναλαμβάνει το απόσπασμα της Πίνδου, στις 28 Αυγού­στου 1940. Στους δύο μήνες που μεσολάβησαν μέχρι τον πόλεμο, εργάστηκε υπερανθρώπως για να προπαρασκευάση την άμυνα της ανοχυρώτου και εγκαταλειμμένης στρατιωτικώς Πίνδου, και κατώρθωσε να εμπνεύση απόλυτη εμπιστοσύνη στους κατοίκους και τον στρατό. Με την ιταλική εισβολή το απόσπασμα της Πίνδου, 2000 πεζοί και 4 ορεινά πυροβόλα, αντιμετώπισε ολόκληρη την εχθρική μεραρχία αλπινιστών “Τζούλια” (15.000 άντρες, 20 πυροβόλα και αεροπορία). Ό Δαβάκης όμως με αδάμαστο θάρρος και μεγάλη ικανότητα, υπεχώρησε ωργανωμένα, και, μόλις ε­νισχύθηκε με ένα τάγμα, εξαπέλυσε την περίφημη αντεπίθεσί του (1 Νοεμβρίου 1940) κατά του αριστερού πλευρού και των νώτων των Ιταλών, που προχωρούσαν προς το Μέτσοβον. Ο συν/χης Δαβάκης μπαίνει ο ίδιος επικεφαλής μιας διλοχίας. ‘Αλλά το μεσημέρι της 2^ας Νοεμβρίου μια σφαίρα τον βρίσκει στο στήθος, την ώρα που πολεμούσε στην πρώτη γραμμή. Το αίμα έτρεχε από το στόμα του, αυτός όμως εκάλεσε τον ταγματάρχη Καραβία I. και τον διέτα­ξε να συνέχιση την αντεπίθεσι.

    Πραγματικά, η αντε­πίθεσι συνεχίστηκε και οι Ιταλοί υπέστησαν την πρώτη τους ήττα στο ελληνικό μέτωπο.

    Οι Ιταλοί δεν ξέχασαν τον Δαβάκη. Τον Δεκέμβριο 1942 – μόλις ανάρρωσε – τον συνέλαβαν και τον έστελναν όμηρο στην Ιταλία με το ατμόπλοιον «Τσιτά ντι Τζένοβα». Έξω όμως από τις αλβανικές ακτές το ατμόπλοιο ετορπιλλίσθη και ο ηρωϊκός Δαβάκης πνίγηκε κι αυτός. Το πτώμα του αναγνωρίστηκε και ετάφη στον Αυλώνα. Το τελευταίο του παράσημο ό συν/χης Δαβάκης το επήρε μετά θάνατο: Το 1948 ή Ακαδημία του απένειμε το αργυρούν μετάλλιον της Αυτοθυσίας.”

⇒ Δυστυχώς, ο καλός Θεούλης δεν ευλόγησε και την ώραν αλλά μόνον την ημέραν την εβδόμην. Ίσως γι’ αυτό και τα παιδιά του Λυκείου σέρνονται κυριολεκτικά στο μάθημα την «έβδομη ώρα». Το θεωρούν σχεδόν φυσική και δικαιολογημένη εξέλιξη – όρκο δεν παίρνω αλλά και εμείς οι δάσκαλοι το ίδιο μου φαίνεται σκεφτόμαστε… Η ανησυχία των μαθητών είναι έκδηλη, η συγκέντρωση στο μάθημα αναζητείται μεταξύ της κούρασης και του ανοικτού βιβλίου με τις πιεστικές ασκήσεις για εκείνα τα άλλα μαθήματα, αμέσως μετά το πέρας των μαθημάτων του δημόσιου σχολείου. «Δεν προλαβαίνω κύριε». Πόσα να αντέξει το παιδικό μυαλό; Στο τέλος και το ένα το χάνει και το άλλο το  ακριβοπληρώνει. Ο μαθητής με το άγχος του, ο γονιός και με την τσέπη του. Είναι χρόνος ημιθανής για την εκπαιδευτική και διδακτική διαδικασία η «έβδομη ώρα». Αν είναι μάλιστα και η της Παρασκευής, τότε ζυμώνεται ένα προεόρτιο «εκρηκτικό» μείγμα σαββατοκυριακάτικης προσδοκίας και «άστε μας να φύγουμε λίγο πιο νωρίς, Παρασκευή είναι κύριε». Άφιλο το σχολείο, κακή νταντά η πολιτεία για τα παιδιά. Μπορεί η κατάσταση να είναι ακόμα η ίδια, όπως την περιγράφει πριν από εκατό περίπου χρόνια ο Δ. Γληνός σατιρίζοντας με πίκρα την επαναφορά της αρχαΐζουσας: «Τα παιδιά ενύσταζαν, ενύσταζαν, ενύσταζαν. Θεέ μου πώς ενύσταζαν! Ωσάν η Ελληνική φυλή να είχεν αγρυπνήσει επί χιλιετηρίδας και να είχε συγκεντρωθή όλη η κόπωσίς της εις τους συγχρόνους ελληνόπαιδας».

⇒ Και αυτή μας η ανάρτηση είναι συνέχεια στα περί διαλεκτικής και μαιευτικής. Το μόνο που εδώ προβάλλεται μία εντελώς διαφορετική άποψη για τη μέθοδο του Σωκράτη. Εν ολίγοις, ο Γάλλος φιλόσοφος Ζακ Ρανσιέρ ούτε λίγο ούτε πολύ τη χαρακτηρίζει ως «μία τελειοποιημένη μορφή αποβλά­κωσης» σε σχέση με τη μέθοδο του Ζοσέφ Ζακοτό, ενός εξόριστου Γάλλου διανοούμενου που βρέθηκε στο Λουβέν το 1818 και κατάφερε με μία δίγλωσση μετάφραση ενός κειμένου και χωρίς να γνωρίζει Φλαμανδικά να διδάξει στα Γαλλικά Φλαμανδούς μαθητές που δεν γνώριζαν Γαλλικά! Μέσω παρατήρησης, σύγκρισης, συνδυασμών κ.λπ στο τέλος οι μαθητές του Ζακοτό όχι μόνο έμαθαν Γαλλικά αλλά και αναβάθμισαν τη σκέψη τους κιόλας. Έτσι συμπέρανε, ως αδαής δάσκαλος, ότι για την πνευματική χειραφέτηση δεν χρειάζεται γνώση άλλα η προϋπόθεση της ισότητας. Νομίζω ότι με αυτό δεν θα διαφωνούσε ούτε ο ίδιος ο Σωκράτης. Είμαι σίγουρος ακόμα ότι εάν βρισκόταν σε μια διαλεκτική αντιπαράθεση με τον Ρανσιέρ θα τον ευχαριστούσε κιόλας που κατά κάποιο τρόπο επιβεβαιώνει το «εν οίδα ότι ουδέν οίδα». Έτσι, η φιλοσοφία η ίδια ως η πηγή της αμφιβολίας και της αμφισβήτησης των αυθεντιών, προκαλεί τον καθένα σε έναν αγώνα αντί-θεσης:

“O δάσκαλος και ο Σωκράτης

  Πράγματι, αυτές είναι οι δύο βασικές ενέργειες του δασκάλου: κάνει ερωτήσεις, ρυθμίζει την ομιλία, δηλαδή την έκφραση της νοημοσύνης, που είχε αγνοηθεί ή είχε εγκαταλειφθεί. Επιβεβαιώνει ότι η διεργασία που κάνει η νοημοσύνη γίνεται με προσοχή, ότι τα λόγια δεν λένε ό,τι να ‘ναι προκειμένου να γλιτώσουν από τον καταναγκασμό. Θα λέγαμε ότι γι’ αυτόν το λόγο χρειάζεται ένας δάσκαλος επιδέξιος ή σοφός; Αντίθετα, η γνώση του σοφού δασκάλου τον καθιστά τέτοιον που είναι πολύ δύσκολο να μην τον ενδιαφέρει αρκετά η μέθοδος. Γνωρίζει την απάντηση, και οι ερωτήσεις του οδηγούν το μαθητή σε αυτήν, με φυσικό τρόπο. Είναι το μυστικό των καλών δασκάλων: με τις ερωτήσεις τους καθοδηγούν διακριτικά τη νοημοσύνη του μαθητή – πολύ διακριτικά, για να την κάνουν να δουλέψει, αλλά όχι σε σημείο να τον αφήσουν μόνο μαζί της. Κάθε δάσκαλος που εξηγεί κρύβει μέσα του έναν Σωκράτη. Και πρέπει, πολύ σωστά, να δει σε τι η μέθοδος Ζακοτό – δηλαδή μέθοδος του μαθητή- διαφέρει ριζικά από τη μέθοδο του σωκρατικού δασκάλου. Ο Σωκράτης, με τις ερωτήσεις του, οδηγεί το σκλάβο του Μένωνα στην αναγνώριση μαθηματικών αληθειών που βρίσκονται εντός του. Εκεί βρίσκεσαι ίσως ο δρόμος της γνώσης, αλλά σε καμία περίπτωση εκείνος της χειραφέτησης. Αντίθετα, ο Σωκράτης πρέπει να πάρει το σκλάβο από το χέρι για να μπορέσει εκείνος να ανακαλύψει αυτό που βρίσκεται μέσα του. Η απόδειξη της γνώσης του είναι όση κι εκείνη της αδυναμίας του: δεν θα προχωρήσει ποτέ μόνος, κι εξάλλου κανείς δεν θα του ζητήσει να προχωρήσει, αν όχι για να διαφημίσει το μάθημα του δασκάλου του. Ο Σωκράτης, σε αυτή την περίπτωση, ρωτάει ένα σκλάβο που προορίζεται να παραμείνει σκλάβος.

  Η φιλοσοφία του Σωκράτη είναι επομένως μια τελειοποιημένη μορφή αποβλάκωσης. Όπως κάθε σοφός δάσκαλος, ο Σωκράτης κάνει ερωτήσεις για να εκπαιδεύσει. Διότι, όποιος θέλει να χειραφετήσει έναν άνθρωπο, πρέπει να του θέτει ερωτήσεις όπως αυτές που κάνουν οι απλοί άνθρωποι, και όχι οι σοφοί, για να μορφωθούν, και όχι για να μορφώσουν. Κι αυτό ο αδαής δάσκαλος θα το κάνει μόνος του – εκείνος που, πραγματικά, δεν γνωρίζει τίποτα περισσότερο από το μαθητή, που ποτέ πριν δεν έκανε το ταξίδι.”

[Ζακ Ρανσιέρ, Ο αδαής δάσκαλος· πέντε μαθήματα πνευματικής χειραφέτησης, μτφρ. Δάφνη Μπουνάνου, εκδόσεις Νήσος 2008, σ.30]